Yazar
Pia YEŞİLBAŞ

Tarihin ilk dönemlerinde dekoratif süs olarak başlayan yolculuğu daha sonrasın da bir gerekliliğe dönüşmüş, bu süreç boyunca kimi zaman komik kimi zaman hüzünlü kimi zaman da en ciddi anlara tanıklık etmiş ve nihayetinde hakkettiği değeri bulmuş günümüz moda dünyasının küçük fakat önemli bir detayıdır düğme.

Eski insanlar giysilerini düğme yerine bitkilerin iğneleri, hayvan kemikleri ve ince ağaç dalları ile iliklemişlerdir. Daha sonrasında dökümlü elbiselerin bolluğunu gidermek için düğmelerin tıpkı bir broş veya raptiye gibi kullanıldığı roma devri geldi. Eski Mısır'da ilmikler kullanılmış ve giysinin bir parçasının ucu ikinci parçadaki delikten geçirilerek bağlanmıştır.

Indus Vadisi Uygarlığındaki insanlar düğmeleri kullanan ilk insanlardı ( M.Ö 3000 li yıllarda ) fakat bu insanlar düğmeleri normal bir düğme olarak kullanmak yerine bu düğmeleri daha çok süs ya da dekorasyon olarak kullanıyorlardı. Bu düğmeler genelde taşlardan, kabuklardan ya da bakır ve demir gibi metallerden yapılmaktaydı. Ayrıca, eski düğmelere Bronz Çağı'nda rastlanmış, benzer ürünler Çin'de  mezarlarda, küçük kordonlarla giysiye tutturulan aksesuarlar bulunmuş. Düğme eski Roma ve Yunanistan topraklarında da bulunmuştur. İşlevsel düğmeler ile düğme deliklerinin elbiseleri tutturmak ve ya kapatmak için kullanılması ilk olarak 13. Yüzyılda Almanya’da ortaya çıktı. Düğme ve düğme deliklerinin kullanımı 13. ve 14. Yüzyılda Avrupa’da vücudu saran, dar elbiselerin revaçta olmasıyla yaygın hale geldi, Fakat zengin insanlar hala fazlalık kumaşın pahalı gösterişini seviyordu.

İlk düğme üreticileri esnaf loncası M.S  1250 yılında kuruldu. Esnaf loncası görkemli düğmeler üretti, fakat bunlar sadece varlıklı insanlar tarafından kullanıldı. Aslında, sıradan insanların iplik ve elbiseyle kapatılmış düğmelerin dışındaki düğmelerin kullanımını yasaklayan yasalar yürürlüğe kondu. Zenginler arasında nadir ve egzotik bir şekilde dizayn edilmiş düğmeler içeren elbiselere sahip olmak çılgın bir moda trendiydi. Bazı durumlarda, düğmeler elbisenin büyük bir kısmını kaplıyordu. Ve her bir düğme, kendi düğme deliğine sahipti. Kendi kendini giydirmenin ne kadar zaman aldığını ve çalışma gerektirdiğini hayal edin!16. yüzyılda, Fransız kralının, İngiliz kralıyla olan toplantısı için 13,400 altın düğmeden yapılmış özel kıyafeti vardı!

18. yüzyılda soylular, sevdikleri soylu beylerin ya da soylu hanımların resimlerini portre şeklinde işletip düğmelerin içlerine yerleştirirlerdi. Bu çok değerli ve anlamlı bir hediye olarak kabul görüyordu.

Yine 18. yüzyılda sedef düğmelerin üzerine, ressamlara boyama yaptırıp sevdikleri insanlara hediye etmek çok büyük saygınlık ifadesiydi.

20.yüzyıla gelindiğinde fotoğrafın da işin içine girmesiyle birlikte düğmelerde elişi portrelerin yerini fotoğraflar aldı. Erkeklerin yelekleri için olan havalı düğmeler oldukça popülerdi. Hayvanlar ve avcılık manzaraları geniş ölçüde bu amaç için üretiliyordu. Birçok koleksiyoncu bunlara bayılıyordu. Henüz 'büyük ilik devrimi' gerçekleşmemişken, farklı yerlerde düğmenin atası sayılabilecek kapama sistemleri kullanılıyordu.

ABD’de 1800’lerde düğme bulmak zor olduğu için kadınlar, kurşun metalini ocakta eritip kalıba dökerek düğmelerini kendileri yapardı.

1802’de, Abel Porter Birleşmiş Milletlerde metal düğmeler yapmaya başlayan bir şirket kurdu. İthal edilen düğmeler az ve pahalı olduğu için Abel Porter büyük bir iş için fırsat yakaladı. Bu şirket ünlü Scovill İmalat Şirketi haline geldi.

Afrika kıtasında Hindistan cevizinden yapılan düğmeler kullanılırdı. Düğmelerin şekillerini daha çok balık ve yüz figürleri oluşturdu.

Düğme tarihine baktığımızda yine Fransız Devrimi öncesi ve sonrası düğmeler arasında farklılık görülür. Devrim öncesinde düğmelerin üzerinde 'millet, kanun ve kral' yazarken sonrasındaysa 'özgürlük, eşitlik ve kardeşlik' gibi ifadeler yer alıyor.

Fransız aristokrat aileler hizmetçilerine kendi isim ve soyadlarının işlemesi olan düğmeler yaptırırlarmış. Hizmetçilerini alışverişe gönderdiklerinde esnaf onları düğmelerinden tanır ve aldıkları erzakları o ailenin ismine kaydederlermiş. Düğme, o yılların kartviziti olarak kabul ediliyor.

Özellikle dar manşetli elbiselerin moda olduğu zamanlarda hizmetkarlar hanımların elbiselerini giydirip kollarını dikmek ve akşam tekrar sökmek zorunda kalıyorlardı. Bu bakımdan düğme ve ilik giyinme pratiğinde gerçek bir devrim yaratmış, kıyafetin farklı noktalarının bedenle mesafesinin istenilen oranda ayarlanabilmesini sağlamıştır.

Moda bir sektör olarak kendini kabul ettirmeye başladıktan sonra başta İtalyan modacı Elsa Schiaparelli olmak üzere pek çok ünlü isim düğmeleri ayrı bir çalışma alanı olarak değerlendirir.

Givenchy de düğmeden ilham alanlardandı: 'Düğme sadece gerekli değildir, aynı zamanda bir kıyafeti güzelleştirebilir, kişilik katabilir, tasarıma son noktayı koyabilir. Çoğu zaman düğmeler bende bütün bir kıyafet tasarlama arzusu uyandırmış, bana ilham vermişlerdir...' sözü bunu kanıtlar nitelikte.

Düğme koptuğunda bedenle giysi arasındaki mesafe bozulur. Düğmenin koparılması doğrudan bir şiddet isteğinin ifadesi olarak da algılanabilir.

Resmi statü sahiplerinin yakasına yapışmak, düğmesini koparmak yasalara konu olmuştur.

Çıt çıt, fermuar, cırt gibi çok daha yeni olan yardımcı unsurlara rağmen, düğmelerin kullanımı hiç geçmeyecek gibi görünüyor. Hatta açmak- kapatmak gibi bir işlevi olmadan, hala ve sadece dekoratif amaçlarla kullanıldıklarına bile tanık olmaktayız. Sanayi Devrimi sonrasında teknoloji gelişince, düğmeler fabrikalarda üretildiği için tüm dünyada ucuzladı. Japonlar, 1800’lerde limanlarını dış ticarete açtıktan sonra Japon sanatını yansıtan düğmeler moda olmuştu. Günümüzde Çin, ucuz plastik düğmelerin üretiminde dünya lideridir. Günümüzde, giyim kuşam dünyasının özenle seçip kullandığı; milyonlarca çeşitteki bu renkli unsurlar dünyamızı da renklendirmeye devam ediyorken  plastiklerin kullanımıyla beraber, düğmeler değerini kaybetti.

Peki Kadınların Dugmeleri Niçin Solda ?

Neden erkeklerin tüm giysilerinde düğmeler sağda, ilikler solda iken kadınlarda düğmeler solda ilikler sağdadır?

İşte, insanların daha çok sağ ellerini kullanmalarından dolayı yerleşen bir alışkanlık daha. Sağ elini kullanan bir insan için, sağdaki bir düğmeyi, soldaki bir iliğe geçirmek daha kolaydır. Genelde sağ el kullanılarak çekilen kılıç, sol tarafta durduğundan gömleğe takılması olasılığı da azalıyordu. Bu nedenle de erkeklerin dugmeleri daima sağdadır.

Giysilerde duğmelerin kullanılmaya başlanıldığı ilk zamanlarda, herkesin alamayacağı kadar pahalı idi. Düğme alabilecek zengin kadınlar da, uzun elbiselerini ancak hizmetçilerinin yardımı ile giyebiliyorlardı.

Hizmetçiler ise hanımlarının karşısında, onların düğmelerini, sağ ellerini kullanarak daha rahat ve daha hızlı ilikleyebiliyorlardı (tabii erkeklerin de daha hızlı çözdüklerini söylemeye gerek yok). Bu nedenle, terziler düğmeleri hizmetçinin sağına, hanımının ise soluna gelecek şekilde diker oldular. Günümüzde her kadın, kendi kendine giyinip soyunmasına rağmen nedendir bilinmez, bu adet değişmedi.

Düğme Çeşitleri

Çoban Düğme 

Serigraf Baskı Düğmeler 

Metalize Düğmeler

Çubuk Düğme 

Taşlı Broş

Hakiki Sedef Düğmeler 

Tahta Düğmeler 

Kokanat Düğmeler 

Taşlı Düğmeler 

Polyester Toka Çeşitleri

Plastik Toka Çeşitleri

Buraya birde mutlaka izlemeniz gereken güzel bir düğme filmi ekleyelim, yazım tamamlansın, Düğmeler Savaşı..