Yazar
Pia YEŞİLBAŞ

Tela Nedir 

Giysiye doygunluk vermek amacıyla kumaş ile astar arasına yerleştirilen veya kumaşın ters yüzüne ısı ve basınçla tutturulan yardımcı malzemeye Tela denir . Doğal yada sentetik elyaftan, karışım ipliklerden dokunarak ,elyaf tülbendi olarak non–woven teknikleriyle üretilirler. Tela, giyside beklenen görünüm, kalite ve etkiyi elde etmek amacıyla kumaşa farklı usullerle tutturulan bir ara katmandır. İşlenen kumaşa, hacim ve direnç kazandırıp, giysiye verilecek biçime katkıda bulunarak, kumaşa; dikim , yıkanma , ütülenme gibi karşılaşabileceği işlemlerde destek rolü oynarlar.

Telanın Görevi

Giyim eşyasını yada onun belirli parçalarını sağlamlaştırmak, biçim dayanımını desteklemek ve sağlamlaştırmak, buruşmaya yatkınlığı azaltmaktır. Manto, ceket, pardösü, elbise gibi giysilerin göğüs, etek ucu, kol ağzı, sırt yaka, pat, cep kapakları gibi yerlerine net düşüşünü sağlamak, deformasyonunu engellemek için kullanılır. Giysinin ve kullanılan malzemenin özelliklerine göre yapıştırma süresi, ısı derecesi, soğutma yöntemi değişmektedir.

Tela seçiminde aşağıdaki dört faktöre dikkat edilmelidir;

Belirlenen yapışma metodu (kuru yada buharlı ısıtma) 

Yapıştırma sonrası kumaşın tutum karakteristiği

Yapıştırmadan sonraki yapışma dayanaklığı (gerilim ve aşınma)

Kuru temizleme veya yıkamadan sonraki kumaş tutumlu ve yapışkanlığı

Kullanım Amaçları

Uygulandığı bölgede esnemeyi, kırışmayı önlemek ve şekli korumak, yaka,  klapa, manşet, pat  cep ve cep kapaklarına destek sağlamak, tok bir tuşe ( dokunum ) kazandırmak, kıvırcıklaşmayı engellemek, takım elbise ve paltolarda vücut bölümlerinin desteklenmesi, belirli bir şeklin verilmesi ve omuz bölümlerini birleştirmek, düğme ve ilik alanlarını takviye, çeşitli kenar bölgelerde takviye ve muntazamlık, kemer ve bel şeritlerine sertlik ve destek vermek             

1950’ lerin başından  bu yana kullanılmaya başlanılan telalar, giysilerin ayrılmaz bir parçası olmuşlardır. Telalar , doğal yada yapay liflerden elde edildiği gibi , son dönemlerde yaygın bir biçimde elyaf tülbenti olarak “nonwoven” teknikleri ile üretile gelmektedir. 

TELA KUMAŞLARI

A-DOKUMA YÜZEYLER : Bilinen manada dokunmuş yüzeylerdir. Yapıları sebebiyle daha dayanıklı olup kullanım ve temizleme esnasında kolayca zarar görmezler. Fakat uygulanacak yüzeyde kullanılan ana kumaşın karakterine ve yapısına uygun olarak seçilmeleri oldukça önemlidir.

B -ÖRME KUMAŞLAR : Örme yapılar , üst kumaş tela sistemine daha kolay uyum sağlarlar. Atkı takviyeli örme yapılar , günümüzde dokuma kumaşlara tatbikte oldukça yaygın bir kulanım alanı bulmuşlardır. Bunların en büyük avantajı çözgü yönündeki elastikiyetleri ve doğal bir dokunuma ( tuşe ) sahip olmalarıdır. Örme işlemi genel olarak dokumadan daha hızlı bir işlem olduğundan , bu yapılar dokumalara oranla daha ucuz yapılardır.

C–DOKUSUZ YÜZEYLER  ( NONWOVEN ) : Liflerin tek bir cins yada karışım olarak birbirlerine ısı ve basınç yoluyla bağlanması sonucu oluşan yapılardır. Lifler doğal sentetik yada karışımı olabilir. Doğal liflerin maliyeti nedeniyle çoğu dokusuz yüzey , sentetik liflerden üretilir. Genel kullanım amaçlı yapışkan telalarda kullanılan lifler genellikle viskoz , polyester , akrilik , poliyamid ve naylondur. Naylon lifler diğerlerine göre daha sabit bir yapı oluşturmaya müsait olduklarından, yapıya ek bir sıklık verilmek istendiğinde kullanılırlar. Liflerin dokusuz yüzey içindeki oranları bu yapının kullanım yeri ve uygulanacak kumaşı etkiler

Üç tip dokusuz yüzey ( ağ ) oluşumu vardır :

Gelişigüzel : lifler gelişigüzel düzenlenmiştir , bu yüzden herhangi bir yöne olan direnç düşüktür.

Paralel : lifler yapının uzunluğu yönünde düzenlenmiş olup telaya en yönünde esneklik kazandırır.

Çapraz : lifler eksene 45 derecelik bir açıyla yerleştirilmiş olup en ve boy direncini artırmak hedeflenmiştir.   

Nonwoven  Spunbond Tela

SPUNBOND NONWOVENS

100 % doğaya dönüşümlü, dokunmadan ve örülmeden üretilmiş, çok fazla kullanım alanı olan kumaştır. Kullanım alanları hızla yaygınlaşan spunbond nonwovens kumaşlar %100 PP ‘den imal edilmekte olup gerek insan sağlığına , gerekse çevreye zarar vermemektedir.

Özellikler:En:2cm–320cm
Gramaj : 12 gr / m2 – 150 gr / m2

SPUNBOND KULLANILAN SEKTÖRLER

Ev Tekstil – Mobilya : Çanta, elbise, halı, yatak, kanepe ve yaylı yatak imalatı, yorgan ve yastık yüzü , peçete ve masa örtülerinde değişik renk ve baskılı, üst örtüsünden kapitone telasına, portatif elbise dolabı imalatında.

Promosyon – Reklam : Ambalaj, promosyon çanta, ıslak mendil yapımı, hediyelik eşya ambalajları, çiçeklerin dekoratif ve pratik olarak sarılmasında, elbise kılıflarında, sınırsız renk seçeneği, şık görünüm, yumuşak dokusu ve düzgün yüzeyi ile ekonomik olmasıyla kullanım alanı artmaktadır.

Medikal : Yüz maskesi, galoş, bone, önlük, pansuman, sedye örtüsü, bebek bezleri, hasta yatak bezi, kadın bağı

Tarım – Seracılık : Ekin kaplama, ayaza karşı koruma, zararlı haşerelerden koruma, hobi bahçeciliği, zararlı ot kontrolü.

İnşaat : Perdeleme, Yer ve duvar kaplamalarında, çatı izolasyonunda, akustik uygulamalarda.
Çanta – Ayakkabı : Ayakkabı ve çanta imalatında esnek ve sağlam yapısıyla deri altı astarlamada, Ayakkabı iç astar üretiminde.

Otomotiv : Araba kılıfları, avadanlık çantası, tek kullanımlık servis örtüsü.

TEKSTİL YÜZEYLERİNE GÖRE TELA ÇEŞİTLERİ

A – DOKUNMAMIŞ  ( NONWOVEN ) TELALAR :

İpliğe dönüştürülmemiş doğal , sentetik yada sonsuz elyafların (flament) , özel birtakım yöntemlerle birbirine bağlanmasıyla oluşturulan yüzeyin , çeşitli yapıştırıcılarla ve çeşitli yöntemlerle kaplanmasıyla elde edilen telalara denir.

Dokunmamış yüzeyler , tela olarak kullanılmanın dışında  çok farklı sektörlerde , gittikçe artan bir hızla tüketilmektedir. (1985 1,1 milyar ton , 1995 2,2 milyar ton , 2000 lerde  3,2 milyar ton ) Bu ürünlerin % 90 K.Amerika , Japonya ve B.Avrupa’ da üretilmekte ve tüketilmektedir. Uzakdoğu üretimi de belirgin bir şekilde artmaktadır.

Tela olarak üretilebilen nonwoven tela çeşitlerinin % 70 den fazla çeşidi ülkemizde de artık üretilebilmektedir.

NONWOVEN TELA ÇEŞİTLERİ

KUMAŞ BAĞLAMA TÜRLERİNE GÖRE :

1 - Isıyla bağlanmış telalar : yumuşak tuşe , zayıf direnç , uygun maliyet.

2 - Kimyasal bağlamayla bağlanmış telalar :sert , dayanıklı , nakış , kemer.

3 - İğnelemeyle bağlanmış telalar: nakışlık , elyaf yapılar.

4 - Su jetiyle bağlanmış telalar : çok hafif ve çok mukavemetli yapılar.

KAPLAMA  TÜRLERİNE GÖRE : Bu sınıflandırma diğer tekstil yüzeylerine de uygulanabilen bir  sınıflandırma olup  nonwoven yüzeylerde geniş bir uygulamaya sahiptir.

1 - Sıvama (eleme) Telalar

2 - Toz Noktalı Telalar

3 - Pasta Noktalı Telalar

4 - Sıcak Eriyik Noktalı Telalar

5 - Çift Noktalı Telalar

B – DOKUMA   TELALAR :

Atkı ve çözgüsünde aynı yada farklı liflerden oluşmuş iplikler bulunduran dokunmuş malzemeye çeşitli yöntemlerle bir kaplamanın oturtulmasıyla elde edilen telalardır.

Dokuma telalar , giyside ( daha ziyade ceket , kaban ve benzeri dış giyim ) en ve boy yönünde  ön yüze ( göğse ) muntazam bir duruş ve mukavemet vererek beklenen etkiyi elde etmek için oldukça fazla dokuma tela seçme imkanımız vardır. Bu telalar :lifleri ,· dokuma sıklığı ,· iplik kalınlığı, dokuma yapısı, kumaş ağırlıkları, bakımından farklılık gösterir.

Erkek gömlek telaları (top fuse) bu gruba dahil olan en değerli telaları teşkil ederler. Bununla birlikte ,  örneğin saf keten , kıl , yada pamuklu kıldan mamul kumaşlar yapışkan tela olarak işlenemezler. Bu tür kumaşlar göğüs ve omuz takviyesi olarak dikilerek tutturulurlar.

C –ÖRGÜ TELALAR : Örme yüzeylere uygulanan kaplamalarla elde edilen telalardır. Üç tür örme yüzey vadır:

1 - DÜZ ÖRGÜ

2 - YUVARLAK ÖRGÜ

3 - ÇÖZGÜLÜ ÖRGÜ

Dış giyim ağırlıkta olmak üzere günümüzde piyasaya sürülen ve pek farklı esneme özellikleri olan kumaşlara uyum sağlamanın bir yolu da triko örgü telalarla elde edilen esneme kabiliyetidir. Esneme kimi dokuma telalarda da elde edilmekte, çözgü yönünde en fazla % 8, atkı yönünde de % 20 oranında esneme  alınabilmektedir.  Yaygın olarak; RAŞEL(çözgülü örme) dokumalar, TRİKOLAR, tela bazı olarak değerlendirilebilmektedir.

Tela, giyside beklenen görünüm, kalite ve etkiyi elde etmek amacıyla kumaşa farklı usullerle tutturulan bir ara katmandır. İşlenen kumaşa, hacim ve direnç kazandırıp, giysiye verilecek biçime katkıda bulunarak, kumaşa; dikim , yıkanma ütülenme gibi karşılaşabileceği işlemlerde destek rolü oynarlar. Görevleri, giysinin biçim ve dayanımını desteklemek , buruşmaya yatkınlığı azaltmak ve belli bir sertlik ve form kazandırmaktır.

Kağıt Tela

Tela Sektörünün öncü ürünlerinden olduğundan geniş kullanım alanına ve en çok tüketim kapasitesine ulaşmış tela grubudur, ürünler 25 gr/m² ile 65 gr/m² ağırlıklarda ithal ve yerli üretim seçenekleriyle, satışa sunulmaktadır. 90 cm en seçeneğine sahip olarak Beyaz, siyah ve gri renk seçenekleri mevcuttur. Değişik yıkama fonksiyonlarına göre çeşitliliğe sahiplerdir.

Deri Telası 

Deri denince akla zor bir giyim sektörü gelir. Deri için tasarlanmış özel Deri Kâğıt Telası size yeterince sağlam yapışılırlığını ispatlayan son derece kaliteli bir üründür.90 cm en siyah, beyaz ve gri renk seçenekleriyle üretilen bir üründür.

Tülbent Tela 

Bu ürünün amacı gömlek patlarında, ince baharlık giysilerde ve örme kumaşlar ile imal edilen sweatshirt ve t-shirt lerde kullanılabilir, Bazı kitlelerde bez tela olarak da tabir edilen bu ürünün asıl adı tülbent teladır. Ürünün eni 70cm ve 90cm olarak piyasaya sunulmuştur.

İpli Jarse Tela 

Bedene uygulanması önerilen bu ürünümüzde ise içerisinden geçen iplerin boydan tutunulurluğu ve yırtılmaya karşı dirence sahipliliği sağladığından sarkmayı önlerken, enine yeterli miktardaki esnekliği sayesinde kumaşın formuna karşı nötr tavrıyla muazzam bir tuşe kazandırır. Yıkama fonksiyonları kumaşa göre değişkenlik gösterebilir kuru temizlemeye de uygundur.150cm ve 90cm olarak Siyah ve beyaz renk seçeneği sahip bir üründür.

Kıl Tela 

Sıklıkla Deri Giyim sektöründe yer edinmişliği ile ön plana çıkan bu ürünün özelliği göğüs bölgesini desteklemek ve ceketin dik durmasına yardımcı olmaktır. At veya keçi kılı ile pamuğun karışımıyla üretilen tela farklı kıl sayıları (atkı sayıları) ve enlerde, krem ve natürel renk seçeneğine sahip olarak üretilen bir üründür. Sıklıkla Deri Giyim sektöründe yer edinmişliği ile ön plana çıkan bu ürünün özelliği göğüs bölgesini desteklemek ve ceketin dik durmasına yardımcı olmaktır. At veya keçi kılı ile pamuğun karışımıyla üretilen tela farklı kıl sayıları (atkı sayıları) ve enlerde, krem ve natürel renk seçeneğine sahip olarak üretilen bir üründür.

Rashel Tela (Bez Tela) 

Klasik giyime hitap eden bu ürünümüzün tercih sebepleri kalın hazır giyim ürünlerde (ceket ve palto gibi giysilerde) beden telası olarak kullanılır. Viskoz karışımı telaya yumuşak bir form sağladığından, sadece kuru temizlemeye uygun olup normal yıkamalarda sorunlara neden olabilir. Talimatnamelerde müşteriye konu hakkında bilgi aktarımı esastır.90cm en seçeneği ile Gri ve krem renklere sahip bir üründür.

Yapişkan Tela : Bir yüzeyi yapışkan madde ile kaplanmış olan KUMAŞ YÜZEY (substrade- baz kumaşı) ile , kaplamada kullanılan REÇİNE ‘ nin oluşturduğu malzemedir. Bu anlamıyla “YAPIŞKAN TELA” lar , en geniş tela kümesini oluştururlar.