Yazar
Pia YEŞİLBAŞ

Sinan 1490 da Kayseri'ye bağlı Gesi nahiyesinin Ağırnas köyünde doğmuştur.1512 de devşirme olarak alınıp ''acemi oğlanlar'' mektebine verilen bir Hristiyan çoçuğudur (1521). Belgrad seferinden önce yeniçeri olmuştur. Kanuni Sultan Süleyman'ın İran seferinde, Van gölünün karşı sahilinde keşif harekatı için üç kadırga yaparak içine top ve tüfekler yerleştirilmiş bunu üzerine haseki ünvanı'nı almıştır. 1538 Moldavia (Karabugdan)seferinde, Prut nehri üzerinde kazık çakılması mümkün olmayan killi arazide, bataklıkta 13 gün içinde büyük ve yüksek bir köprü kurarak sultanın taktirini kazanmıştır. Sinan mühendis mimar olarak yetişmesini tamamlayıp 50 yaşında 1539 yılında mimarbaşı seçilmiştir. I.Süleyman II. Selim ve III. Murat dönemlerinde baş mimar olarak görev yapmıştır.

Mimar Sinan klasik dönemin yaratıcılarından kabul edilir. Eserlerinde estetik ve fonksiyon kavramını birleştirerek, sanatçı ruhunu yansıtan, özgün eserler ortaya koymuştur. Tasarladığı eserlerin çoğunlugu ve en seçkin olanları o zamanın başkenti Istanbul'da gerçekleşmiştir. Bu eserlerin her biri yeniliklerle dolu ve zeminin en uygun olduğu yerlere yerleştirilerek kent silüetine büyük katkı sağlamıştır. Eserlerinin en belirgin özelliği kim için tasarlamışsa o kişiyi yansıtmasıdır. Her minarede bulunan üç şerefeye üç ayrı merdivenden çıkılması, dünya mimarisinde o güne kadar hiç kullanılmamıştır.

Katıldığı seferler sayesinde yarım yüzyılı aşkın süre boyunca araştırma ve gözlem yapma imkanı bulan Sinan, kendinden önceki çeşitli kültürlere ilişkin eserleri izlemiş ancak hiçbir kopyacılığa ve taklitciliğe başvurmadan gözlemlerini sentezlemeyi, kendi uslübunu yaratmayı başarmıştır. Sinan'ın eserleri incelendiğinde akılcılığın ön planda yer aldığı görülür. Çizgiler,biçimler ve hacimler belli bir güzelliği oluşturmak için adeta birbiriyle yarışır niteliktedir. Kubbe, kemer ve ayaklar sadece yapının yüklerini taşımakta görev almazlar; bu elamanlara yapının sanatsal (estetik) değerini artırıcı plastik form da verilmiştir.Sinan,yapılarındaki güzelliği bezemeden çok biçim ve çizgilerin oluşturduğu oran ve orantılarda aramıştır. Her şey önceden düşünülmüş, hiçbir şey tesadüfe bırakılmamıştır. Yapıyı oluşturan her elaman bir diğerini devamı şeklinde algılanır, bu sebeble onun eserlerini bir tabloyu seyredercesine izlemek mümkün. 

Sinan Ayasofya'yı incelemiş fakat kopya etmemiştir. Özellikle sentezci bir yaklaşımla Ayasofya'nın teknik problemlerini ve estetik açıdan zayıf kalan yönlerini tespit etmeye ve tespit ettiği sorunları da kendi yapılarında gidermeye çalışmıştır. Ayasofya'yı daha sağlam, daha dayanıklı ve estetik açıdan daha zarif yapılar üretmeye caba göstermiştir. Mimar Sinan, sadece yapının plastiğini doruğa ulaştıran bir sanatçı değildir. Özellikle anıtsal nitelikteki bir yapıyı kentin en uygun yerine konumlandırarak ve çevresiyle uyumunu sağlayarak sehircilik anlayışını da sergilemiştir. Bu yaklaşımının en büyük göstergeleri Istanbul'da Haliç'i Bogaz'ı görebilen bir tepede yükseltilmiş Süleymaniye Camisi ile Editne'de tüm görkemi ile kentin her yerinden görülebilecek şekilde bir tepeye oturtulmuş Selimiye Camisidir.

Mimar Sinan Öncesinde Osmanlı Camii Mimarisi

Osmanlı'nın dini mimarisi islam kültürünün gerekleri doğrultusunda oluşmuştur. Dini mimarinin ana yapısı olan cami, İslam dininin yayıldığı çoğrafi sınırlar içinde iklim koşullarına ve yerel verilere de bağlı olarak değişik biçimlerde tasarlanmıştır. Osmanlı Dönemi öncesinde,Anadolu'da İslam ülkelerinin oluşturduğu cami biçimleri çok az değişikliğe uğrayarak gelişim göstermiştir. Bu camilerde iç mekan, taşıyıcı niteliğe sahip birçok ayak veya sütunla bölünmüştür. Osmanlı camii mimarisi daha 14.yüzyılda anıtsal mekan tasarımı açısından büyük gelişmeler göstermeye başlamış,özellikle kubbe,mekan,taşıyıcı niteliğe sahip birçok ayak sütunla bölünmüştür. Osmanlı mimarlığının erken döneminde, bölgesel inşa teknikleri kullanılarak tek kubbeli (örneğin iznik Hacı Özbek Camisi, İznik Yeşil Cami), çok ayaklı çok kubbeli (örneğin Bursa Ulu Cami, Edirne Eski Camisi) ve tophaneli/zaviyeli (Örneğin Bursa Orhan Gazi Camisi-Edirne Muradiye Camisi) cami tiplerinin kullanıldığı görülür.

15.yüzyılda adeta bir kubbe mimarisine dönüşen Osmanlı mimarisinde çok ayaklı çok kubbeli ulu cami tipi terk edilerek Edirne'deki Üç Şerefli Cami (1437-1447) gibi bir sonuca ulaşılmıştır. Üç Şerefli Cami,Osmanlı mimarisinin normal gelişme imkanlarını aşarak beklenmedik, şaşırtıcı bir sanat eseri olarak karşımıza çıkar. Dikdörtgen plana sahip kapalı ibadet mekanı, mihrap önünde bir duvardan diğer duvara kadar uzanan büyük bir kubbe ve iki yanda ikişer kubbe ile örtülmüş, böylece taşıyıcı ayak sayısı ikiye indirgenerek iç mekanın çok sayıda ayak tarafından bölünmesi engellenmiştir. Buna karşın mekan bütünlüğü, ağır taşıyıcı ayaklar ve bunları birleştiren alçak kemerler tarafından zedelenmiş, üst örtüde de ana kubbe ile yan kubbeler arasında oluşan üçgen boşluklar ustaca kapatılamamıştır. Ancak bu yapı 100 yıl sonra Mimar Sinan tarafından tasarlanan camilerin ana fikrini geliştiren bir öncü olarak önem kazanmıştır.Ayrıca osmanlı mimarisinde klasik dönemi hazırlayan yapılar arasında sayılmaktadır.

 Mimar Sinan'ın Eserleri

92 Cami

6 Su yolu

52 Mescit

10 Köprü

55 Medrese

20 Kervansaray

7 Darul-Kurra

36 Saray

20 Türbe

8 Mahzen

17 İmaret

3 Darüşşifa (hastane)

48 Hamam olmak üzere 365 eser vermiştir.

CAMİLER

1-Istanbul Süleymaniye Camii 51-Sinan Aga Camii 2-Istanbul Şehzadebaşı Camii 52-Süleyman Subaşı Camii 3-Haseki Camii 53-Kasımpaşa Camii 4-Mihrimah Sultan Camii 54-Muhiddin Çelebi Camii 5-Mihrimah Sultan Camii 55-Molla Çelebi Camii 6-Rüstem Paşa Camii 56-Çoban Mustafa Paşa Camii 7-Sokullu Mehmed Paşa Camii 57-Pertev Paşa Camii 8-Sokullu Mehmed Paşa Camii 58-Rüstem Paşa Camii 9-Sokullu Mehmed Paşa Camii 59-Rüstem Paşa Camii 10-Odabaşı Camii 60-Rüstem Paşa Camii 11-Hamami Hatun Camii 61-Rüstem Paşa Camii 12-Ferruh Kethüda Camii 62-Mustafa Paşa Camii 13-Kara Camii 63-Ferhad Paşa Camii 14-Kazasker İvaz Efendi Camii 64-Mehmed Bey Camii 15-Kılıç Ali Paşa Camii 65-Osman Paşa Camii 16-Ahi Çelebi Camii 66-Hacı Paşa Camii 17-Ebü'l-Fazl Camii 67-Canabı Ahmed Paşa Camii 18-Sinan Paşa Camii 68-Lala Mustafa Paşa Camii 19-Eski Valide Camii 69-Sultan Alaaddin Selçuk Camii Yenilenmesi 20-Ferhad Paşa Camii 70-Abdüsselam Camii Yenilenmesi 21-Dragman Yunus Camii 71-Kliseden Dönme Eski Camii nin Sultan Süleyman Tarafından Yeniden Yapılması 22-Gazi Ahmed Paşa Camii 72-Hüsreviye (Hüsrev Paşa) Camii 23-Hadım İbrahim Paşa Camii 73-Sultan Murad Camii 24-Abdurrahman Paşa Camii 74-Orhan Camii nin Yenilenmesi 25-Molla Çelebi Camii 75-Kabe-i Şerifin Kubbelerinin Tamiri 26-Nişancı Paşa Camii 76-Hüseyin Paşa Camii 27-Piyale Paşa Camii 77-Sultan Selim Camii 28-Rüstem Paşa Camii 78-Sultan Süleyman Camii 29-Selimiye Camii 79-Taşlık Camii 30-Zal Mahmud Paşa Camii 80-Defterdar Mustafa Çelebi Camii 31-Çavuşbaşı Camii 81-Haseki Sultan Camii 32-İskender Paşa Camii 82-Cedid Ali Paşa Camii 33-Şah Sultan Camii 83-Semiz Ali Paşa Camii 34-Şehzade Camii 84-Bosnalı Mehmed Paşa Camii 35-Şehzade Cihangir Camii 85-Sofu Mehmed Paşa Camii 36-Şemsi Ahmed Paşa Camii 86-Maktul Mustafa Paşa Camii 37-Osman Şah Validesi Camii 87-Firdevs Bey Camii 38-Sultan Beyazıd Kızı Camii 88-Memi Kethuda Camii 39-Ahmed Paşa Camii 89-Tatar Han Camii 40-Sokullu Mehmed Paşa Camii 90-Rüstem Kethüdaşı Mehmed Bey Camii 41-Sokullu Mehmed Paşa Camii 91-Mesih Mehmed Paşa Camii 42-İbrahim Paşa Camii 43-Bali Paşa Camii 44-Hacı Evhad Camii 45-Kazasker Abdurrahman Çelebi Camii 46-Mahmud Aga Camii 47-Hoca Hüsrev Camii 48-Defterdar Süleyman Çelebi Camii 49-Yunus Bey Camii 50-Hürrem Çavuş Camii

MEDRESELER

1-Sultan Süleyman Medresesi

31-Malül Emir Efendi Medresesi 2-Süleymaniye Medreseleri 32-Ümm-i Veled Medresesi 3-Yavuz Sultan Selim Medreseleri 33-Üçbaş Medresesi 4-Sultan Selim Medresesi 34-Kazasker Perviz Efendi Medresesi 5-Sultan Süleyman Medresesi 35-Hacegizade Medresesi 6-Şehzade Sultan Mehmed Medresesi 36-Agazade Medresesi 7-Haseki Sultan Medresesi 37-Yahya Efendi Medresesi 8-Valide Sultan Medresesi 38-Defterdar Abdüsselam Bey Medresesi 9-Kahriye Medresesi 39-Tüti Kadı Medresesi 10-Mihrimah Sultan Medresesi 40-Hakim Mehmed Çelebi Medresesi 11-Mihrimah Sultan Medresesi 41-Hüseyin Çelebi Medresesi 12-Mehmed Paşa Medresesi 42-Şahkulu Medresesi 13-Mehmed Paşa Medresesi 43-Emir Sinan Efendi Medresesi 14-Osman Şah Validesi Medresesi 44-Yunus Bey Medresesi 15-Rüstem Paşa Medresesi 45-Karcı Süleyman Bey Medresesi 16-Ali Paşa Medresesi 46-Hacce Hatun Medresesi 17-Sofu Mehmed Paşa Medresesi 47-Defterdar Şerifezade Medresesi 18-İbrahim Paşa Medresesi 48-Kirmaştı Medresesi 19-Sinan Paşa Medresesi 49-Kadı Hakim Çelebi Medresesi 20-İskender Paşa Medresesi 50-Sekban Ali Bey Medresesi 21-Kasım Paşa Medresesi 51-Nişancı Mehmed Bey Medresesi 22-Ali Paşa Medresesi 52-Kethüda Hüseyin Çelebi Medresesi 23-MısırlıMustafa Paşa Medresesi 53-Gülfem Hatun Medresesi 24-Ahmed Paşa Medresesi 54-Hüsrev Kethüda Medresesi 25-İbrahim Paşa Medresesi 55-Mehmed Aga Medresesi 26-Şemsi Ahmed Paşa Medresesi 56-Ahmed Paşa Medresesi 27-Kapı Agası Mahmud Aga Medresesi 28-Kapı Agası Cafer Aga Medresesi 29-Ahmed Aga Medresesi 30-Hamid Efendi Medresesi

 İMARETLER  

1-Sultan Süleyman İmareti 2-Haseki Sultan İmareti 3-Haseki Sultan İmareti 4-Mustafa Paşa Köprüsü Başında Bir İmareti 5-Sultan Selim İmareti 6-Sultan Süleyman İmaret 7-Şehzade Sultan Mehmed İmareti 8-Sultan Süleyman İmareti 9-Valide Sultan İmareti 10-Mihrimah Sultan İmareti 11-Sultan Murad İmareti 12-Rüstem Paşa İmareti 13-Rüstem Paşa İmareti 14-Mehmed Paşa İmareti 15-Mehmed Paşa İmareti 16-Mustafa Paşa İmareti 17-Mehmed Paşa İmareti

 KÖPRÜLER

 1-Büyük Çekmece Köprüsü 2-Silivri Köprüsü 3-Mustafa Paşa Köprüsü 4-Sokullu Mehmed Paşa Köprüsü 5-Odabaşı Köprüsü 6-Kapıagası Köprüsü 7-Mehmed Paşa Köprüsü 8-Vezir-i Azam Mehmed Paşa Köprüsü 9-Drina Köprüsü 10-Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü