Yazar
Pia YEŞİLBAŞ

Fermuar:(Fransızca;fermoir,kilit,kopça'dan) iki kumaş türü yakanın geçici olarak birleştirilmesine yarayan baglantı türü. Günümüzde metal yada plastikten oldukça ucuza imal edilebilmesine ragman bir tek dişin bozulmasıyla ürün fonksiyon dışı kalabilir.Çünkü bir diş kırılınca digerleri de kullanılamaz hale gelir.Fermuar kullanılarak birleştirilecek iki yaka, genelde sayıları 10 ile 100 arasında değişen ve birbiri içine geçebilen özel dişler içeren kumaş bantla donatılır.Fermuar, iki yaka arasında gidip gelebilen ve elle kontrol edilen özel bir sürgü sayesinde açılır ya da kapanır. Sürgünün içinde yer alan Y-şeklindeki kanal, dişleri sıkıştırarak birleştirir ya da ayırır. Fermuar sektörü, genel itibariyle yıllara göre değişim ve gelişim göstermektedir.Bugün yeni buluş ve yeniliklerin getirdigi ilerleme, fermuar sektörde ileriye dönük beklentiler yönünde bakış acısı oluşturmaktadır.

Özellikle son yıllarda EMR'nin geliştirdiği Anti-Bacterial ve su itici fermuarlar, fermuar sektörünün gelişimi açısından önemli çalışmalar olarak düşünülmektedir.Ürünün tamamlayıcısı olan fermuar, ürün üzerindeki özellikleri yansıtması açısından bu gibi yenilikler ile kullanır. Fermuarın icadı bir çok icadcının denemelerinden sonra gerçekleşti. İlk denemeler 19.yüzyılın ikinci yarısından itibaren başladı. Bu yönde, dikiş makinasını icat eden Elias Howe, 1851'de otomatik daimi elbise kapatma (Automatic Continuos Clothing Closure) için bir patent aldı. Dikiş makinesinin başarısından olmalıki Elias kendi aletinin pazarlaması ile ugraşmadı. Böylece, Howe kabul edilen Fermuar Babası olma şansını kaybetti. Kırk yıl sonra, Mr Whitcomb Judson, 1851'de Howe patentine benzer bir aleti, Kaygan-Kopça (clasp Locker) pazarladı. Judson, erkek ve kadın potinlerinin tutturulmasında kullanılan uzun ayakkabı bağlarının yerini alabilecek bir icat girişiminde bulundu aleti pazarlayan ilk kişi olmak, Whitcomb'a Fermuarın icatcısı olma itimadını verdi. Fakat onun 1893 patentinde fermuar kelimesi bulunmuyordu. Clasp Locker karmaşık bir çengel-göz ayakkabı tokasıydı. Birbirine kilitlenen sıralı çengel ve ilmikler, kayıcı bir parça çekilerek açıp kapamaya yarıyordu. Ayakkabılar için kilitleyici veya kilit açıcı mekanizma üzerinde oldukça çalışmasına rağmen, insanlar giysilerinin üzerinde bir makine taşımaya pek hazır degildir. Daha sonra iş adamı Colonel Lewis ile birlikte, yeni aletin üretimi için üniversal Fastener Company adlı şirketi kurdu. 1893 Chicago Dünya Fuarında halka ilk gösteriminde, Clasp Loker Çok az ticari başarı ile karşılaştı.

İsveç göçmeni Kanadalı elektrik mühendisi Gideon Sundback Üniversal Fastener Company için çalışmak üzere işe alındı. İyi tasarım bilgisi ve fabrika müdürünün kızıyla evliliği, Sundback'i Üniversal'da tasarımın en üst pozisyonuna getirdi. Sundback, mükemmelden uzak Judson C-Curity Fastener'ı geliştirmekle sorumluydu. Maalesef, karısı 1911 de öldü. Kederli koca, uzun uğraşlardan sonra 1913'te modern fermuarın tasarımını yaptı. Sundback 1917 de ayrılabilir tutturucu (Seperable Fastener) patentini aldı. Ayrıca Sunback yeni ürün için üretim makinesi de yaptı.Hayatımıza fermuarın girmesi ile giysilerdeki tasarımlara da ilham oldu iplerle bağlamış olduğumuz giyslerimiz den sonra gelişen teknoloji ile gizli fermuarlar ile daha da güzelleşmeye başladı hatta fermuarları göstermek defileler de dikkat çekmeye bile başladı.Buluşları severim insanlara zarar vermesin insanlık için faydalı olsun yeter.

Whitcomb Judson 

Gideon Sundback

Fermuarın Çalışması 

Fermuar kullanılarak bitiştirilecek iki yaka, genelde sayıları 10 ile 100 arasında değişen ve birbiri içine geçebilen özel dişler içeren kumaş bantla donatılır. Fermuar, iki yaka arasında gidip gelebilen ve elle kontrol edilen özel bir sürgü sayesinde açılır ya da kapanır. Sürgünün içinde yer alan Y-şeklindeki kanal, dişleri sıkıştırarak birleştirir ya da ayırır.

Fermuar önce sadece Avrupa ve Amerika’da üretilir. Üretildiği ilk yıllarda sık sık bozulan fermuarlar bugünkü halleriyle ortalama 12.000 kez açılıp kapanabilmektedir. Moda açısından uzun kullanım yılları içinde sürekli değişen fermuar, günümüzde halen vazgeçilmezliğini korumaktadır.

Fermuarın Yapısı

Fermuar başlıca üç parçaya ayrılır: Şerit, dişler (elemanlar) ve kürsör.

Kürsör
Kürsör dişleri (elemanları), fermuar açılıp veya kapanırken birleştirir veya ayırır. Kullanma amacına bağlı olarak, kürsör’ün bir çok çeşidi vardır.

Elemanlar
Ayrıca eleman olarak bilinen dişler, kürsör den geçerken birbirine geçen fermuarın iki yanında olan bölümlerdir. Yan taraflarda bulunan sol ve sağ dişler birbirine geçince zincir diye adlandırılır.

 Şerit 

Şerit fermuar için ayrıca üretilen parçadır. Şerit genellikle polyesterden yapılır, fakat kullanmaya bağlı olarak sentetik fiber şerit, vinil şerit ve pamuk şerit türleride mevcuttur